Jak „Krótki film o zabijaniu” wpłynął na karę śmierci w Polsce?

Film, który wstrząsnął narodem. Ostatnią karę śmierci w Polsce wykonano zaledwie miesiąc po premierze „Krótkiego filmu o zabijaniu”.

O czym opowiada „Krótki film o zabijaniu”?

„Krótki film o zabijaniu” przedstawia historię 20-letniego Jacka Łazara, który bez wyraźnego powodu dopuszcza się brutalnego morderstwa na taksówkarzu. Wobec braku jakichkolwiek okoliczności łagodzących chłopak zostaje skazany na karę śmierci.

Drastyczne ujęcia oraz moment debiutu filmu wywołały wstrząs w całej Polsce. Jak podkreślił reżyser, realizacja finałowych scen była dla całej ekipy filmowej niemal traumatycznym przeżyciem. Krzysztof Kieślowski z porażającą dosłownością obnażył na ekranie proces egzekucji, co odarło najwyższy wymiar kary z dotychczasowej abstrakcyjności.

Produkcja zostawia widza z fundamentalnymi pytaniami – czy człowiek, który odebrał komuś życie, również zasługuje na śmierć? Czy egzekucja w majestacie prawa różni się moralnie od samego morderstwa? Czy pragnąc śmierci zbrodniarza, nie stajemy się tacy sami jak on?

Stylistyka „Krótkiego filmu o zabijaniu”

Jeden z najważniejszych filmów Krzysztofa Kieślowskiego zaprezentowano światowej publiczności podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes. Polski reżyser zyskał wówczas uznanie w całej Europie, a publiczność zaczęła porównywać go do twórców takich jak między innymi Ingmar Bergman.

Kluczowy wpływ na tak silny odbiór miał brutalny i autentyczny styl filmu. Szczególnie wyróżniającym się elementem był charakterystyczny zielono-żółty filtr, który nadał kadrom wręcz odpychający klimat. Dzięki eksperymentalnym zdjęciom operator Sławomir Idziak wykreował na ekranie jeszcze bardziej surową rzeczywistość, idealnie współgrającą z tematyką filmu.

Uderzająca estetyka zapisała się w pamięci Polaków na zawsze, a przedstawione okrucieństwo poruszyło krytyków na całym świecie. Pod wpływem moralnego wstrząsu i po wykonaniu ostatniej kary śmierci w kraju, władze podjęły decyzję o zapoczątkowaniu faktycznego moratorium, trwale wstrzymując egzekwowanie kolejnych wyroków.

Kiedy wykonano ostatnią karę śmierci w Polsce?

Polska premiera filmu odbyła się 11 marca 1988 roku, niewiele ponad miesiąc przed wykonaniem ostatniego wyroku śmierci w kraju. Egzekucję przeprowadzono na Andrzeju Czabańskim, który zgwałcił i brutalnie zamordował kobietę oraz usiłował zabić jej dwie córki.

Mężczyzna został powieszony 21 kwietnia 1988 roku, a jego ostatnim życzeniem było zapalenie papierosa. Karę śmierci oficjalnie zniesiono dekadę później, 1 września 1998 roku, wraz z wejściem w życie nowego Kodeksu karnego z 1997 roku.

Choć „Krótki film o zabijaniu” nie był bezpośrednią przyczyną ostatecznej likwidacji najwyższego wymiaru kary, wywarł ogromny wpływ na nastroje społeczne. Dzieło Krzysztofa Kieślowskiego stało się jednym z najważniejszych i najbardziej poruszających głosów w ogólnopolskiej debacie.

Źródło: O kinie, Inwentarz Archiwalny IPN, Muzeum Historii Polski, Służba Więzienna, Film Polski, Filmweb